माईपोखरी इलाम । भरत प्रसाई, इलामको नाम सुन्नासाथ धेरैको मनमा चियाबगान, हरियाली डाँडा र शीतल हावाको तस्वीर आउँछ। तर इलामको यही सुन्दर पहाडी भूभागमा एउटा यस्तो गन्तव्य पनि छ, जहाँ पुग्दा प्रकृतिको सौन्दर्य मात्र होइन, अध्यात्मको अनुभूति समेत एकसाथ गर्न सकिन्छ। त्यो गन्तव्य हो— माइपोखरी।
बिहानको समय। पोखरीमाथि हल्का कुहिरोको चादर फैलिएको हुन्छ। वरिपरिका अग्ला रुखहरू निसब्द उभिएका हुन्छन्। चराचुरुङ्गीको मधुर स्वरले वातावरणलाई झन् जीवन्त बनाइरहेको हुन्छ। यस्तो लाग्छ, मानौँ प्रकृतिले आफैंले कुनै दिव्य मन्दिर निर्माण गरेर त्यसलाई हरियालीको काखमा सजाएर राखेको हो।
माइपोखरीको परिचय केवल एउटा पर्यटकीय स्थलका रूपमा सीमित छैन। यो आस्था, इतिहास, जैविक विविधता र प्राकृतिक सम्पदाको अनुपम संगम हो। स्थानीय जनविश्वासअनुसार यस स्थानमा देवी ‘माई’को वास रहेको मानिन्छ। यही विश्वाससँग जोडिएर यसको नाम ‘माइपोखरी’ रहन गएको बताइन्छ। वर्षौंदेखि यहाँ आउने श्रद्धालुहरूले यसलाई शक्तिपीठका रूपमा सम्मान गर्दै आएका छन्।
माइपोखरीको अर्को विशेषता यसको बनावट हो। सामान्य पोखरीजस्तो गोलाकार नभई यो नौ कुनामा फैलिएको छ। स्थानीय समुदायले ती नौ कुनालाई नौ शक्तिका प्रतीकका रूपमा हेर्ने गरेका छन्। यही धार्मिक विश्वासले गर्दा हिन्दू, बौद्ध तथा किराँत धर्मावलम्बीहरूका लागि माइपोखरी समान श्रद्धाको केन्द्र बनेको छ। यहाँ धर्मभन्दा माथि उठेर प्रकृति र आस्थाको साझा सम्बन्ध अनुभव गर्न सकिन्छ।
तर माइपोखरीको महत्व केवल धार्मिक पक्षमा मात्र सीमित छैन। यो क्षेत्र जैविक विविधताको दृष्टिले पनि अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिन्छ। पोखरी वरिपरिको वन क्षेत्रमा पाइने दुर्लभ वनस्पति, सुनाखरीका प्रजाति, लालीगुराँस, विभिन्न चराचुरुङ्गी तथा अन्य जीवजन्तुले यस क्षेत्रलाई प्रकृतिको खुला संग्रहालय बनाएका छन्। यही कारण अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले समेत यसको महत्व स्वीकार गर्दै यसलाई रामसार सूचीमा समावेश गरेको छ।
माइपोखरी पुग्ने जो–कोहीलाई सबैभन्दा पहिले आकर्षित गर्ने कुरा भनेकै यहाँको शान्त वातावरण हो। शहरको भीडभाड, धुवाँधुलो र कोलाहलबाट टाढा यो स्थान मानसिक शान्ति खोज्नेहरूका लागि प्राकृतिक आश्रयस्थल जस्तै बनेको छ। पोखरीको किनारमा केही समय बस्दा हावाको सुस्केरा र पानीको मौनताले मानिसलाई आफैंसँग संवाद गर्न प्रेरित गर्छ।
पर्यटनको दृष्टिले पनि माइपोखरी पूर्वी नेपालको एउटा महत्वपूर्ण गन्तव्य हो। यहाँ पुग्ने पर्यटकहरूले धार्मिक दर्शनसँगै प्रकृति अवलोकन, फोटोग्राफी, पक्षी अवलोकन र वन भ्रमणको आनन्द लिन सक्छन्। वर्षायाममा हरियालीले सजिएको दृश्य होस् वा जाडोयाममा कुहिरोले ढाकिएको रहस्यमय वातावरण, माइपोखरी हरेक मौसममा फरक सौन्दर्य बोकेर उभिएको हुन्छ।
माइपोखरी पुग्न पनि त्यति कठिन छैन। झापाको बिर्तामोडबाट इलाम बजार हुँदै केही समयको यात्रापछि यो स्थल पुग्न सकिन्छ। घुमाउरा सडक, हरियाली जंगल र पहाडी दृश्यले यात्रा आफैंलाई पनि स्मरणीय बनाइदिन्छ। गन्तव्यमा पुग्दासम्म यात्रु केवल दूरी पार गरिरहेको हुँदैन, उसले प्रकृतिको एउटा नयाँ संसारमा प्रवेश गरिरहेको हुन्छ।
आज पर्यटनका अनेक सम्भावना बोकेको नेपालमा माइपोखरी केवल इलामको मात्र होइन, देशकै गौरवशाली सम्पदाका रूपमा उभिएको छ। यसको संरक्षण, प्रवर्द्धन र प्रचारप्रसारले स्थानीय पर्यटनलाई मात्र होइन, समग्र पूर्वी नेपालको आर्थिक तथा सांस्कृतिक विकासमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउन सक्छ।
साँच्चै भन्ने हो भने, माइपोखरी एउटा पोखरी मात्र होइन। यो प्रकृतिको काखमा सुरक्षित रहेको आस्था हो, मौनताभित्र बोलिरहेको सौन्दर्य हो र इलामले संसारलाई दिएको एउटा अनुपम उपहार हो। यहाँ पुग्ने प्रत्येक पर्यटकले एउटा दृश्य मात्र होइन, एउटा अनुभूति बोकेर फर्किन्छ। यही अनुभूतिले माइपोखरीलाई अरू गन्तव्यभन्दा विशेष बनाएको छ।
