जनकपुर । भरत प्रसाई, सूर्यको पहिलो किरणले जनकपुरधामको आकाशलाई सुनौलो बनाउँदै गर्दा, सेताम्य जानकी मन्दिरको शिखरमा झल्किने उज्यालोले एउटा अदृश्य अनुभूति जगाइदिन्छ। यहाँ घण्टाको मधुर ध्वनि केवल आरतीको संकेत होइन, हजारौँ वर्षदेखि निरन्तर बगिरहेको सनातन संस्कृतिको अमिट गुञ्जन हो।
मन्दिरको प्राङ्गणमा टेकिएका प्रत्येक पाइला, जोडिएका प्रत्येक हात र आँखा रसाउने प्रत्येक प्रार्थनाले एउटा सत्य दोहोर्याइरहेको हुन्छ—यो केवल एउटा धार्मिक स्थल होइन, माता सीताको जन्मभूमिको गौरव बोकेको जीवित इतिहास हो।
जनकपुरधामको मुटुमा अवस्थित जानकी मन्दिर सनातन हिन्दु धर्मावलम्बीका लागि अपार श्रद्धाको केन्द्र हो। यही भूमिमा मिथिलाका राजा जनकको दरबार थियो भन्ने विश्वास छ। यही भूमिमा भूमिदेवीको काखबाट अवतरित भएकी जगज्जननी सीताले बाल्यकाल बिताइन्। यही पवित्र धर्तीले त्याग, मर्यादा, धैर्य, प्रेम र सत्यको अनुपम आदर्श संसारलाई दिएको विश्वास सनातन परम्परामा जीवित छ।
भव्य मुगल–राजपूत तथा कोइरी शैलीको मिश्रित वास्तुकलामा निर्मित जानकी मन्दिर केवल इँटा, चुन र गुम्बजहरूको संरचना होइन। यो त श्रद्धाको महल हो, जहाँ हजारौँ दीपकको उज्यालोभन्दा उज्यालो भक्तहरूको विश्वास झल्किन्छ। शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि उभिएको यो मन्दिरले समयका अनगिन्ती परिवर्तन देख्यो, तर यसको आस्थाको ज्योति कहिल्यै मन्द भएन।
सनातन हिन्दु परम्परामा माता सीता केवल भगवान् श्रीरामकी अर्धाङ्गिनी मात्र होइनन्। उहाँ शक्ति, सहनशीलता, करुणा, पवित्रता र आदर्श नारीत्वको सर्वोच्च प्रतिमूर्ति हुनुहुन्छ। उहाँको जीवनले सिकाएको धर्म, कर्तव्य र त्यागको मार्ग आज पनि लाखौँ परिवारका संस्कारमा जीवित छ। त्यसैले जानकी मन्दिरमा पुग्नु केवल दर्शन गर्नु होइन, आफ्ना संस्कार, मूल्य र आत्मासँग पुनः भेट गर्नु पनि हो।
प्रत्येक वर्ष आयोजित विवाह पञ्चमीमा जनकपुरधाम भावनाको महासागर बन्छ। भगवान् श्रीराम र माता सीताको दिव्य विवाहको स्मरणमा हुने शोभायात्रा, वैदिक मन्त्रोच्चारण, बाजागाजा र लाखौँ श्रद्धालुको उपस्थितिले सम्पूर्ण जनकपुरलाई त्रेतायुगको झझल्को दिलाउँछ। त्यो दृश्यमा केवल उत्सव हुँदैन, पुस्तौँदेखि पुस्तौँमा हस्तान्तरण हुँदै आएको सनातन सभ्यताको गौरव पनि सजीव हुन्छ।
रामनवमी, राम–जानकी रथयात्रा, झूलनोत्सव, छठ र विभिन्न धार्मिक पर्वहरूमा मन्दिर परिसरमा उम्लिने श्रद्धालुको भीडले एउटा सन्देश दिन्छ—आस्था समयसँग पुरानो हुँदैन, झन् गहिरो बन्दै जान्छ।
जानकी मन्दिर नेपाल र भारतबीचको धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धको पनि अनुपम सेतु हो। अयोध्या र जनकपुरको सम्बन्ध केवल दुई सहरबीचको दूरी होइन, यो त भगवान् श्रीराम र माता सीताको अमर सम्बन्धले जोडिएको आत्मीय बन्धन हो। यही कारणले सीमापारबाट लाखौँ भक्तजन जनकपुर आइपुग्छन्, जहाँ उनीहरूलाई भूगोलभन्दा माथिको आध्यात्मिक अपनत्वको अनुभूति हुन्छ।
