बुद्धशान्ति
वडा कार्यालयको ढोकाबाट भित्र पस्ने सेवाग्राहीका लागि पदको औपचारिकता भन्दा महत्वपूर्ण हुन्छ—आफ्नो कुरा सहज रूपमा सुनिदिने मान्छे। समस्या बोकेर आउने नागरिकलाई केही समय दिएर सुन्ने, आवश्यकताअनुसार प्राथमिकता छुट्याउने र सकेसम्म सहज रूपमा सेवा दिने प्रयासमा देखिन्छिन् बुद्धशान्ति गाउँपालिका–२ की कार्यवाहक वडाध्यक्ष सञ्जु पौडेल।
२०८१ असोज ८ गते निर्वाचित वडाध्यक्ष डिल्ली ओली निलम्बनमा परेपछि त्यसको केही दिन पछि २०८१ असोज ११ गतेदेखि पौडेलले कार्यवाहक वडाध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालिरहनुभएको छ। कार्यवाहकको जिम्मेवारी आफैंमा अस्थायी हो। तर जिम्मेवारी सम्हालिसकेपछि नागरिकका काम भने अस्थायी हुँदैनन्। यही बुझाइका साथ पौडेलले वडाका दैनिक प्रशासनिक कामदेखि विकास निर्माण र सेवाप्रवाहसम्म आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ।
सदस्यबाट कार्यवाहक नेतृत्वसम्म
कार्यवाहक वडाध्यक्षको जिम्मेवारी पौडेलका लागि एकैपटक आएको नयाँ परिचय भने होइन। यसअघि उहाँ वडा नम्बर २ की महिला सदस्य तथा गाउँ कार्यपालिकाका सदस्यका रूपमा स्थानीय तहको कामसँग जोडिइसक्नुभएको थियो।
स्थानीय सामाजिक गतिविधि, विभिन्न संघ–संस्था तथा समूहमा रहेर जिम्मेवारी निर्वाह गरेको अनुभवले पनि उहाँलाई सार्वजनिक भूमिकामा काम गर्ने आधार दिएको छ। स्थानीय तहको निर्वाचनबाट महिला सदस्यका रूपमा निर्वाचित भएपछि नागरिकका समस्या नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाउनुभएकी पौडेल अहिले त्यही अनुभवलाई वडा नेतृत्वको भूमिकामा प्रयोग गरिरहनुभएको छ।
पौडेल पारिवारिक जिम्मेवारीसँगै सामाजिक सेवामा पनि निरन्तर सक्रिय रहँदै आउनुभएको छ। परिवार र सार्वजनिक जिम्मेवारीको सन्तुलन कायम गर्दै नागरिकको सेवामा समय दिनुपर्ने चुनौतीलाई उहाँ आफ्नो दैनिकीको हिस्सा मान्नुहुन्छ।
‘पहिले सेवा, त्यसपछि प्रक्रिया’
वडा कार्यालयमा आउने हरेक नागरिकको आवश्यकता एउटै हुँदैन। कसैलाई तत्काल आवश्यक पर्ने सिफारिस हुन्छ, कसैलाई सामाजिक सुरक्षा वा अन्य सेवा, कसैका लागि सडक वा खानेपानीको समस्या हुन्छ। यही विविधतालाई ध्यानमा राखेर अत्यावश्यक सेवामा प्राथमिकता दिने आफ्नो कार्यशैली रहेको पौडेल बताउनुहुन्छ।
विशेषगरी ज्येष्ठ नागरिक, अशक्त तथा सेवाका लागि वडा कार्यालयसम्म आउन कठिन हुने नागरिकलाई सहजता प्रदान गर्ने विषयमा आफूले ध्यान दिँदै आएको उहाँको भनाइ छ।
“अत्यावश्यक सेवाहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्दै आएकी छु। ज्येष्ठ नागरिक तथा अशक्त नागरिकले सेवा लिन कठिनाइ नपाऊन् भन्ने विषयमा विशेष ध्यान दिने गरेकी छु,” पौडेल भन्नुहुन्छ।
यो भनाइ केवल कार्यालयभित्रको प्रशासनिक कामसँग मात्र जोडिएको छैन। स्थानीय सरकारको सबैभन्दा नजिकको तह वडा भएकाले नागरिकले राज्यको अनुभूति गर्ने पहिलो ठाउँ पनि वडा कार्यालय नै हो। त्यसैले वडा कार्यालयको व्यवहार र सेवा प्रवाहले नागरिकको स्थानीय सरकारप्रतिको बुझाइमा समेत प्रभाव पार्छ।
सडकदेखि कृषि र अपाङ्गताको सवालसम्म
वडा नम्बर २ मा पौडेलले सडक, खानेपानी, शिक्षा र स्वास्थ्यलाई प्राथमिकताका क्षेत्रका रूपमा अघि बढाउँदै आउनुभएको छ। त्यससँगै महिला, युवा, कृषि तथा पशुपालन र अपाङ्गता भएका नागरिकका सवाललाई पनि आफ्नो चासोको क्षेत्रमा राख्नुभएको छ।
विकासका ठूला योजनामात्र होइन, नागरिकको दैनिक जीवनसँग जोडिएका साना–साना आवश्यकतालाई समेत सम्बोधन गर्नुपर्ने उहाँको बुझाइ छ।
सडक बिग्रँदा किसानको उत्पादन बजारसम्म पुग्न समस्या हुन्छ। खानेपानीको समस्या हुँदा घरपरिवार प्रभावित हुन्छ। शिक्षा र स्वास्थ्यका विषयले बालबालिका तथा परिवारको भविष्यसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्छन्। त्यसैले विकासलाई एउटा मात्र क्षेत्रमा सीमित गरेर हेर्न नहुने पौडेलको कार्यशैलीमा देखिन्छ।
पौडेलको नेतृत्वबारे कुरा गर्दा वडाबासीले उनको मिजासिलो, हँसिलो र सहनशील स्वभावलाई पनि जोड्ने गरेका छन्।
राजनीतिक तथा प्रशासनिक जिम्मेवारीमा रहँदा सबैको अपेक्षा पूरा गर्न सहज हुँदैन। फरक विचार, फरक आवश्यकता र फरक प्राथमिकता भएका नागरिकसँग काम गर्नुपर्ने हुन्छ। यस्तो अवस्थामा सबैलाई समान दृष्टिले हेर्ने प्रयास र सेवाग्राहीसँग सहज व्यवहारले उनको सार्वजनिक छविलाई प्रभावित गरेको वडाबासीको भनाइ छ।
वडाबासीहरू आफ्नो व्यवहार र कार्यशैलीबाट सन्तुष्ट रहेको बताउँदा पौडेल भने यसको श्रेय आफूमा मात्र राख्नुहुन्न। वडा सदस्य, कर्मचारी र वडाबासीको सहयोग तथा सद्भावले नै कामलाई सहज बनाएको उहाँको अनुभव छ।
चुनौतीभन्दा सहकार्य ठूलो
कार्यवाहकको जिम्मेवारी सम्हाल्दै गर्दा प्रशासनिक काम, विकास निर्माण र नागरिकका अपेक्षालाई एकसाथ सम्बोधन गर्नुपर्ने अवस्था रह्यो। तर अहिलेसम्म कार्यसम्पादनमा उल्लेख्य चुनौती भोग्नु नपरेको पौडेल बताउनुहुन्छ।
यसको कारण उहाँले वडाबासी, वडा सदस्य तथा कर्मचारीबाट प्राप्त सहयोग र सद्भावलाई मान्नुहुन्छ।
नेतृत्व एक्लैले सम्भव हुँदैन। निर्णय गर्ने व्यक्तिको भूमिका महत्वपूर्ण भए पनि त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न सहकार्य आवश्यक हुन्छ। पौडेलको अनुभव पनि यही छ—सहकार्य भयो भने जिम्मेवारी सहज हुन्छ।
महिला नेतृत्वको एउटा अभ्यास
स्थानीय तहमा महिलाको सहभागिता संविधानले सुनिश्चित गरेपछि धेरै महिलाहरू जनप्रतिनिधिको भूमिकामा आएका छन्। तर प्रतिनिधित्व र नेतृत्व एउटै कुरा होइन। प्रतिनिधित्वले अवसर दिन्छ भने नेतृत्वले त्यस अवसरलाई जिम्मेवारीमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने हुन्छ।
सञ्जु पौडेलको यात्रा पनि यही प्रक्रियाको एउटा स्थानीय उदाहरण हो—महिला सदस्यबाट कार्यपालिका सदस्य हुँदै कार्यवाहक वडाध्यक्षसम्म।
कार्यवाहकको पदावधि कति लामो हुन्छ भन्ने कुरा परिस्थितिले निर्धारण गर्छ। तर त्यो अवधिमा नागरिकले पाउने सेवा र कार्यालयले गर्ने काम रोकिँदैन। त्यसैले पौडेलका लागि कार्यवाहकको परिचयभन्दा महत्वपूर्ण बनेको छ—आफूले सम्हालेको जिम्मेवारी।
पद अस्थायी, दायित्व स्थायी
सञ्जु पौडेलको कथामा ठूलो राजनीतिक भाषणभन्दा दैनिक कामको निरन्तरता बढी देखिन्छ। वडा कार्यालयमा आउने नागरिकको कुरा सुन्नेदेखि सडक, खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, महिला, युवा, कृषि, पशुपालन र अपाङ्गता भएका नागरिकका सवालसम्म आफ्नो जिम्मेवारीभित्रका विषयलाई समेट्ने प्रयास उहाँले गरिरहनुभएको छ।
सायद यही कारण कार्यवाहक वडाध्यक्षको परिचयभन्दा बाहिर उहाँको अर्को परिचय बन्दै गएको छ—नागरिकसँग सहज रूपमा जोडिन खोज्ने जनप्रतिनिधिको।
जिम्मेवारीको औपचारिक नाम ‘कार्यवाहक’ भए पनि नागरिकका समस्या कार्यवाहक हुँदैनन्। सेवा पाउन वडा कार्यालय आउने मानिसका लागि आवश्यक पर्दा अगाडि उभिने नेतृत्व चाहिन्छ। यही जिम्मेवारीलाई केन्द्रमा राखेर काम गरिरहेकी सञ्जु पौडेलको यात्रा अहिले बुद्धशान्ति–२ मा महिला नेतृत्व, सामाजिक उत्तरदायित्व र स्थानीय सेवाप्रवाहको एउटा निरन्तर अभ्यास बनेको छ।
र, यही यात्राले एउटा सरल कुरा सम्झाउँछ—
पदको अवधि तोकिएको हुन सक्छ, तर नागरिकप्रतिको जिम्मेवारीको समयसीमा हुँदैन।
